Zepsute pieniądze

Technologia bezlitośnie odsiewała słabe pieniądze. Wskaźnik stock-to-flow — istniejąca podaż podzielona przez roczną nową produkcję — decyduje o tym, czy dany towar może długoterminowo pełnić funkcję pieniądza. Wskaźnik złota wynosi około 67, co oznacza, że podwojenie istniejącej podaży zajęłoby 67 lat wydobycia. To najwyższy wskaźnik spośród wszystkich surowców. Muszle służyły jako pieniądz przez tysiące lat, dopóki przemysłowe wiertła nie umożliwiły ich masowej produkcji. Zachodnioafrykańskie szklane paciorki straciły wartość, gdy Europejczycy zalali rynek. Na wyspie Yap pewien Irlandczyk z nowoczesnymi statkami zniszczył gospodarkę opartą na kamieniach rai.

Nawet w grze komputerowej Diablo II miliony graczy w naturalny sposób wybrały pierścienie Stone of Jordan jako pieniądz — dopóki błędy umożliwiające duplikację nie zniszczyły ich rzadkości. Jedynie złoto i srebro przetrwały tysiąclecia postępu technologicznego.

Szybkość stworzyła nieprzekraczalną przepaść. Gdy w latach 60. XIX wieku międzykontynentalne kable telegraficzne połączyły centra finansowe, transakcje zaczęły przemieszczać się z prędkością światła, podczas gdy złoto wciąż podróżowało z prędkością koni i statków. Banki wypełniły tę lukę skryptami dłużnymi, zyskując monopol na szybkie płatności na duże odległości. Roszczenia do złota rozmnożyły się daleko poza rzeczywiste rezerwy kruszcu. Na początku XX wieku brytyjski system bankowy utrzymywał zaledwie 4–7% rezerw w stosunku do depozytów.

To nie była kwestia moralnego upadku — to była technologiczna nieuchronność. Spośród niemal 200 krajów żaden nie utrzymuje dziś standardu złota. Ostatnia była Szwajcaria, która porzuciła go w 1999 roku. Gdybyśmy powtórzyli ten okres historii sto razy, twierdzi Alden, niemal za każdym razem skończylibyśmy w tym samym miejscu. Gdy tylko pojawiły się systemy telekomunikacyjne, scentralizowane księgi rachunkowe zdominowały rynek.

Finansowanie I wojny światowej przez Wielką Brytanię było tuszowaniem prawdy. Pożyczkę wojenną z 1914 roku reklamowano jako masowo nadsubskrybowaną; sto lat później archiwa Banku Anglii ujawniły, że pozyskano mniej niż jedną trzecią zakładanej kwoty. Bank potajemnie wykreował pieniądze, by wykupić resztę, a potem skłamał. Financial Times opublikował sprostowanie z 103-letnim opóźnieniem. Ceny i szeroka podaż pieniądza wzrosły ponad dwukrotnie w ciągu pięciu lat, po cichu konfiskując siłę nabywczą oszczędzających.

Schemat się powtarza. Amerykańska wojna z terroryzmem kosztowała szacunkowo 5,8 biliona dolarów do 2022 roku i była finansowana wyłącznie z długu, a nie z przejrzystego opodatkowania — co było bezprecedensowe w historii Ameryki. Tymczasem szeroka podaż pieniądza w USA rosła w tempie około 6,6% rocznie od 1913 roku, podczas gdy oprocentowanie kont bankowych rzadko za tym nadążało. Rzadkie aktywa, takie jak nieruchomości nad wodą, odzwierciedlają wzrost podaży pieniądza niemal dokładnie.

Efekt Cantillona przejawia się w sposób dramatyczny. W latach 2020–2021 górny 1% społeczeństwa zyskał łącznie 11,8 biliona dolarów wartości netto, podczas gdy dolne 50% zyskało 1,5 biliona dolarów. Badania wykazały, że trzy czwarte z 800 miliardów dolarów w ramach programu Paycheck Protection Program trafiło do 20% najbogatszych gospodarstw domowych. Linie lotnicze, które lekkomyślnie wydawały zyski na skup własnych akcji, otrzymały dziesiątki miliardów w ramach pomocy publicznej; rozważni konkurenci zostali ukarani za swoją ostrożność.

Dostęp do taniego kredytu jest prawdziwą linią podziału. Wielkie korporacje pożyczają po niskich stopach, rozwijają się dzięki dźwigni finansowej i otrzymują pomoc publiczną w czasie kryzysów. Małe firmy płacą wyższe odsetki i są wypierane z rynku. Od 1972 roku liczba amerykańskich banków zmniejszyła się z 13 733 do 4 135, a dziesięć największych posiada 55% wszystkich aktywów. System z natury centralizuje bogactwo w rękach tych, którzy znajdują się najbliżej źródła kreacji pieniądza.

Całkowite zadłużenie USA: 461 miliardów dolarów w 1952 roku; 93,5 biliona dolarów w 2022 roku. Przez siedem dekad nigdy nie pozwolono mu się zmniejszyć — z wyjątkiem spadku o 1,3% podczas kryzysu w 2008 roku. Do 2007 roku całkowite zadłużenie było 63-krotnie większe od bazy monetarnej — niczym zabawa w muzyczne krzesła z 63 dziećmi na jedno krzesło. Gdy muzyka ucichła, zamiast pozwolić na załamanie długu, Fed podwoił bazę monetarną.

To jest długoterminowy cykl zadłużenia. Krótkoterminowe cykle budują coraz wyższy dług poprzez powtarzające się interwencje polityczne, które nie pozwalają na oczyszczenie rynku kredytowego. W końcu stopy procentowe spadają do zera, poziom zadłużenia staje się niemożliwy do obsługi, a rozwiązanie problemu przenosi się z sektora prywatnego na rząd, który redukuje go przez inflację. Lata 2020. przypominają lata 40. XX wieku: deficyty wojenne, represja finansowa i niszczenie siły nabywczej posiadaczy obligacji.

Dodatkowy globalny popyt na dolary jest przekleństwem. Sprawia, że amerykański eksport traci konkurencyjność, a pracownicy stają się drodzy w porównaniu z ich odpowiednikami za granicą. Stany Zjednoczone notują strukturalne deficyty handlowe od lat 70. XX wieku, a ich międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto stała się głęboko ujemna — cudzoziemcy posiadają więcej amerykańskich aktywów, niż Amerykanie posiadają za granicą. Produkcja przemysłowa per capita spada mniej więcej od 2000 roku.

System ten wzbogaca dwie grupy: amerykańskich finansistów i zagranicznych eksporterów. Szkodzi natomiast dwóm innym: amerykańskim pracownikom oraz konsumentom w krajach rozwijających się, zmuszonym do oszczędzania w nieustannie tracących na wartości walutach lokalnych. Porozumienie petrodolarowe prawdopodobnie pomogło wygrać zimną wojnę, ale od lat 90. jest bardziej przekleństwem niż błogosławieństwem. Chiny wykorzystują obecnie swoje nadwyżki handlowe do finansowania ponad 150 krajów w ramach Inicjatywy Pasa i Szlaku, zamiast kupować amerykańskie obligacje skarbowe.

Bitcoin zamyka 150-letnią lukę prędkości. Po raz pierwszy skończony zasób cyfrowy (21 milionów monet, podzielonych na 2,1 biliarda jednostek) może być przechowywany we własnej custody i przesyłany peer-to-peer na całym świecie w ciągu kilku minut — bez udziału banku. Wojna o rozmiar bloku z lat 2015–2017 udowodniła jego decentralizację: ponad 80% górników i głównych giełd próbowało wymusić zmianę zasad — i poniosło porażkę. Indywidualni operatorzy węzłów utrzymali konsensus.

Lightning Network dodaje natychmiastowe, niemal darmowe płatności jako warstwa kanałów na szczycie sieci. Afgańska uchodźczyni Laleh Farzan zachowała 2,5 bitcoina podczas ucieczki swojej rodziny do Europy — złodzieje ukradli im biżuterię i gotówkę, ale ona ukryła swoją frazę seed na skrawku papieru. Rosyjska opozycja Nawalnego korzystała z bitcoina po tym, jak reżim Putina zamroził ich konta bankowe. Nigeryjscy protestujący zwrócili się ku niemu, gdy rząd zamroził ich rachunki.

Górnicy to wyjątkowi nabywcy energii. Udają się do źródła energii (zamiast wymagać, by energia docierała do nich), tolerują przerywane dostawy i potrzebują najniższych możliwych cen — dlatego zużywają energię, która w przeciwnym razie byłaby marnowana. Bank Światowy szacuje, że rocznie odprowadza się do atmosfery lub spala w pochodniach 144 miliardy metrów sześciennych gazu ziemnego — to samo w sobie wystarczyłoby, by zasilić sieć Bitcoina kilkukrotnie.

Firma Gridless w Kenii wykorzystuje kopanie bitcoina jako kotwicę ekonomiczną dla wiejskich mikrosieci opartych na małej energetyce wodnej, czyniąc rozwój elektrowni na niewielkich rzekach opłacalnym. Vespene Energy wychwytuje metan ze składowisk odpadów. Teksańscy górnicy ograniczają zużycie w okresach szczytowego zapotrzebowania, pełniąc funkcję wirtualnej baterii sieciowej. Zużycie energii przez Bitcoin jest ściśle ograniczone użytecznością, jaką zapewnia — a malejąca dotacja blokowa sprawia, że zużycie energii jako procent kapitalizacji rynkowej spada z roku na rok.

To jest rozwidlenie dróg. Chiński cyfrowy juan może śledzić wszystkie transakcje, ustalać daty ważności pieniędzy i automatycznie zamrażać konta. Prezes EBC zasugerowała dopuszczenie zerowej anonimowości transakcji powyżej 300–400 euro — powołując się na atak terrorystyczny sprzed dekady. Nigeria ograniczyła wypłaty z bankomatów do 45 dolarów dziennie, aby skłonić obywateli do korzystania z eNairy, jednak znacznie więcej Nigeryjczyków wybrało zamiast tego bitcoina i stablecoiny.

Szyfrowanie zapewnia asymetryczną obronę: tanie we wdrożeniu, niemożliwe do złamania nawet przez superkomputery. Phil Zimmermann opublikował swój kod szyfrujący PGP w formie książki, aby powołać się na ochronę wynikającą z Pierwszej Poprawki, gdy rząd USA zaklasyfikował go jako broń. Bitcoin rozszerza tę zasadę na transfer wartości. Jeśli samo istnienie otwartego rejestru zagraża istniejącemu systemowi — argumentuje Alden — problem leży po stronie tego systemu.