Nereye İnmeli? Politikada Nasıl Yön Bulunur

1. İklim Krizi, Eşitsizlik ve Popülizm Birbiriyle Bağlantılıdır

Bu makale, bu üç olguyu tek bir tarihsel durumun belirtileri olarak ele almayı öneriyor: Sanki egemen sınıfların önemli bir kesimi (bugün “elitler” olarak çok gevşek bir şekilde adlandırılan) dünyanın kendileri ve diğer herkes için artık yeterince yer kalmadığı sonucuna varmış gibi.

Tek bir olgu. 1980’lerden bu yana artan eşitsizlikler, iklim değişikliğinin sistematik olarak reddedilmesi ve milliyetçi/popülist hareketlerin yükselişi ayrı meseleler değil; temel bir değişimin birbirine bağlı belirtileridir. Bu değişim, bazı elitlerin gezegenin eski modernleşme modeliyle evrensel refahı sürdüremeyeceğini fark etmesiyle şekillenmiştir.

Ortak ufkun terk edilmesi. Paylaşılan bir gelecek aramak yerine, bu elitler ortak bir dünya fikrinden vazgeçip kendilerini korumaya karar verdiler. Bu da deregülasyon, artan eşitsizlik ve çevresel krizin reddiyle sonuçlandı. Donald Trump’ın seçilmesi ve ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilmesi, bu kaçışın çarpıcı simgeleri olup, “dünya”nın ne olduğu üzerine bir savaşın varlığını ortaya koyuyor.

Herkes için evrensel toprak yoksunluğu. Bu terk ediş, herkesin—yıkıma uğramış topraklardan kaçan göçmenler ve kendi ülkelerinde dışlanmış hisseden vatandaşlar dahil—toprak kaybı yaşadığı “kötü niyetli bir evrensellik” yaratıyor. Günümüz siyasetindeki panik ve kaygı, yaşanabilir topraktan mahrum kalma ortak deneyiminden kaynaklanıyor ve iklim meselesini tüm jeopolitik sorunların merkezine yerleştiriyor.

2. Elitler Ortak Dünyayı Terk Etti, Siyasal Deliryuma Yol Açtı

Paylaşabileceğimiz ortak bir dünyanın yokluğu bizi delirtmekte.

İhanet ve inkar. Hipotez şudur ki, bazı elitler Yeni İklim Rejimi’nin tehdidini anladı ama sonuçlarını halkla paylaşmamaya karar verdi. Bunun yerine dayanışmayı yıktılar (deregülasyon), kendilerine altın kaleler inşa ettiler (eşitsizlik patlaması) ve harekete geçmelerine neden olan tehdidi reddettiler (iklim değişikliği inkârı).

Epistemolojik kaos. Bu bilinçli inkar ve ihanet, kamusal hayatta yaygın bir güven kaybına ve “epistemolojik deliryuma” yol açtı. Liderler inkâr edilemez gerçekleri reddedip ortak gerçeklikten vazgeçince, vatandaşların “alternatif gerçeklere” yönelmesi ya da yerleşik bilgi ve kurumlara olan inancını yitirmesi anlaşılır hale geliyor.

Güvenin zehirlenmesi. Trump gibi süper zenginler, iklim tehdidini gizlemek için dezenformasyon kampanyalarını aktif olarak finanse ederek suç işlediler. Bu durum sıradan insanları gerçek durumu kavrayamayan ve etkili şekilde harekete geçemeyen bir sisin içine bıraktı; inkârcılar ise sürekli yalan söyleme ve imkânsız bir gerçekliği sürdürme zorunluluğuyla zehirlendi.

3. Eski Siyasal Pusula (Yerel vs. Küresel) Kırıldı

Artık gerilim yerine uçurum var.

Modernleşme vektörü. Yüzyıllar boyunca siyaset, Yerel (geleneksel, arkaik) ile Küresel (modern, ilerici) arasında bir vektör boyunca şekillendi. Bu eksen, kimin ilerlediğini ve kimin geride kaldığını belirleyerek, Sol ve Sağ’ın konumlanmasına net, ancak acımasız bir yön sağladı.

Paramparça koordinatlar. Evrensel ilerleme ve özgürleşme vaat eden Küresel ideali giderek gerçek dışı hale geldi ve “küreselleşme-eksi”ne dönüştü—birkaç kişinin kendi çıkarları için dayattığı dar bir vizyon. Buna karşılık Yerel de “yerel-eksi”ye evrildi; nostaljik, katı ulusal veya etnik kimliklere çekilme.

Ortak ufuk yok. Bu iki kutup o kadar uzaklaştı ve gerçeklikten o kadar kopuk hale geldi ki, eski vektör paramparça oldu. Artık siyasal pozisyonları yönlendirecek ortak bir ufuk ya da zemin kalmadı; insanlar eski haritayla dost ve düşmanı ayırt edemiyor.

4. “Trumpizm” Dünyadan Kopuk Bir Gerçeklik Kaçışını Temsil Ediyor

İlk kez, iklim değişikliği inkârı bir ulusun kamusal yaşamının yönünü belirliyor.

Dördüncü çekim merkezi. Trump’ın siyasal yeniliği, “Dünyadan Kopuk” dördüncü bir çekim merkezini tanımlamak ve somutlaştırmaktır. Bu, tepkisel bir Dünya ve dünyevi kısıtlamaları açıkça reddedenler için bir ufuk, kelimenin tam anlamıyla vergi cenneti gibi karada değil denizde faaliyet gösteren bir alan.

Çelişkilerin kaynaşması. “Trumpizm,” küreselleşmeyle ilişkilendirilen maksimum kâr hırsı ile yerelle ilişkilendirilen eski ulusal/etnik kategorilere geri çekilmenin tuhaf bir kaynaşmasıdır. Bu ancak modernleşme ile Dünya’nın sınırları arasındaki çatışmayı sistematik olarak inkâr ederek mümkün olur; iklim şüpheciliği hareketin temelidir.

Siyasetin ötesi. Bu hareket sadece “post-truth” değil, “post-politics”tir; iddia ettiği dünyayı reddeder. Zaman kazanmak ve dünyaya inmekten kaçınmak için umutsuz bir çabadır; hatta geri kalan dünyayı uçuruma sürüklemek pahasına. Bu, tanımlanabilir, ortak gerçekliğe yönelik siyasetin sonunu teyit eder.

5. Yeni Bir Çekim Merkezi: “Yeryüzü” Siyasal Bir Aktör Olarak

Mevcut yönelim kaybı, insan eylemlerine tepki veren ve vermeye devam edecek, modernleşmecilerin nerede, hangi çağda olduklarını ve bundan sonra hangi rolü oynamaları gerektiğini bilmesini engelleyen bir aktörün ortaya çıkmasından kaynaklanıyor.

Siyaseti yeniden yönlendirmek. Eski Yerel/Küresel eksenin parçalanması, üçüncü ve güçlü bir çekim merkezi olan Yeryüzü’nün ortaya çıkışını gösteriyor. Bu, uzaydan görülen “Dünya” ya da soyut “doğa” değil; kamusal hayata aktif katılan ve insan eylemlerine tepki veren yeni bir siyasal aktördür.

Jeo-aktör olarak. Jeopolitik artık sadece insanların dünyaya etki etmesi değil; insanların Dünya sistemiyle birlikte ya da karşı hareket etmesi meselesidir. Bu her şeyi değiştirir; fiziksel coğrafya ile insan coğrafyasını ayırt etmek ya da toprağı işgal etmek karşılığında işgal edilmemek imkânsız hale gelir.

Eşi benzeri olmayan durum. Yeryüzü hem kadim (ayaklarımızın altındaki toprak) hem de trajik biçimde yeni (Dünya sisteminin küresel ölçekte tepki vermesi). Hiçbir insan toplumu, sekiz ya da dokuz milyar insanın Dünya sistemine etkileriyle karşılaşmadı; bu durum eşi benzeri olmayan ve siyasal pozisyonların tamamen yeniden haritalanmasını gerektiren bir durumdur.

6. Siyasal Ekoloji Eski Haritada Kalarak Başarısız Oldu

Modernleşmek ya da ekolojileşmek: bu kritik tercih haline geldi. Ancak ekoloji başarısız oldu.

Orta yerde sıkışmak. Çevre sorunlarını kamusal tartışmaya sokmakta başarılı olmasına rağmen, siyasal ekoloji orantılı siyasal güç kazanamadı. Çünkü “Ne Sağ ne Sol” ya da “çatlağın ötesinde” konumlanmaya çalıştı; yeni bir siyasal vektör ya da çekim merkezi tanımlayamadı.

Karmaşık yönelim. Ekolojistler, her şeyi kendi kutuplarına çekmeye çalışırken, ana siyasal güçler hâlâ Yerel-Küresel ekseninde dizilmişti. “Ekolojik kriz”i, kendi topraklarını savunmak kadar hayati ve doğrudan hissettiremediler.

Kaçırılan fırsat. Ekoloji ve sosyal hareketler etkili bir şekilde birleşemedi; “sosyal” ve “ekolojik” sorular arasında sahte bir tercihte kaldılar. Bu, piyasa güçlerinin “Büyük Hızlanması” ve Dünya’nın tepkisiyle orantılı “büyük dönüşüm” için gerekli enerjiyi yaratmalarını engelledi.

7. Sınıf Mücadelesi Jeo-Sosyal Mücadeleye Dönüşmeli

Sınıf analizleri, Solcuların düşmanlarına kalıcı biçimde karşı durmasını hiç sağlamadı (bu, Polanyi’nin liberalizmin yok olacağı öngörüsünün neden yanlış olduğunu açıklar), çünkü maddi dünyanın tanımı o kadar soyut, idealistti ki, yeni gerçekliği kavrayamadılar.

Soyut materyalizmin ötesinde. Geleneksel sınıf analizi, “üretim sistemi” içindeki konumlara dayanır ve Küresel çekim merkezinin soyut, idealist materyalizmine bağlıdır. Farklı maddelerin (kömür ve petrol gibi) çatışmaları ve güç dinamiklerini nasıl şekillendirdiğini somut olarak kavrayamadı.

Çatışmanın jeo-mantığı. Sınıf mücadeleleri bir “jeo-mantığa” bağlıdır. Örneğin kömürden petrole geçiş, emek ve kontrolün maddi koşullarını değiştirdi; elitlerin işçilere karşı kazanmasını sağladı, geleneksel “sosyal sınıflar” aynı tanımla kalsa bile.

Yeni mücadele haritaları. Eski sınıf haritası siyasal yaşamda etkisini yitirdiğinden, “jeo-sosyal konumlar” haritaları çizmeliyiz. Bu, Yeryüzü’ne yönelimle dayatılan yeni maddiliği hesaba katan, gerçek çıkarları tanımlayan daha gerçekçi bir sınıf mücadelesi tanımı gerektirir.

8. “Doğa”nın Sorunlu Kavramı Siyaseti Felç Etti

Çünkü siyaset yapmak için çıkarlarını ve eylem kapasitelerini birleştiren aktörlere ihtiyaç vardır. Ancak topluma dış, eylem gücünden yoksun nesnelerle ittifak kuramazsınız.

Nesnelerin dışsallığı. Belirli bir siyasal-bilimsel tarih, doğayı topluma dış, nesnel yasalara tabi ve eylem gücünden yoksun bir kavram olarak icat etti. Bu, çevre sorunlarını etkili biçimde siyasallaştırmayı ve insan olmayan aktörlerle ittifak kurmayı imkânsız kıldı.

Galileyen ve Lovelockçu. Bu ayrım ikiye bölünmeye yol açtı: “doğa-evren” (uzaktan görülen, dışsal, kayıtsız Galileyen nesneler) ve “doğa-süreç” (yakından görülen, içsel, tepki veren Lovelockçu aktörler). Modernite ilkiyle nesnel gerçekliği ve ilerlemeyi, ikincisiyle öznel duyguları ve arkaikliği ilişkilendirdi.

Siyasal felç. Bu bölünme, ekolojistlerin “doğayı korumak” (doğa-evren) dediğinde, bunun çok uzak ve soyut kaldığını hissettirerek insanları harekete geçirmeyi zorlaştırdı. Bu soyut “doya”yı sınıf çatışmalarında kullanmak, betona basmak gibiydi; sosyal ve ekolojik hareketler arasında etkili ittifakları engelledi.

9. Evren Değil, “Kritik Bölge” Bilimlerine İhtiyacımız Var

Doğadan genel olarak ne kadar bahsederseniz edin, evrenin büyüklüğüne ne kadar hayran kalırsanız kalın, gezegenin kaynayan merkezine ne kadar dalarsanız dalın, sizi ilgilendiren her şey minicik Kritik Bölge’de yer alır.

Yaşanabilir katmana odaklanmak. Yeryüzü’nü anlamak için bilimsel dikkatimizi “Kritik Bölge”ye vermeliyiz—atmosfer ile yer kabuğu arasındaki ince katman, yaşam ve jeolojik süreçlerin etkileştiği alan. Bu minicik bölge, bizi ilgilendiren her şeyin yer aldığı, evrenin büyüklüğünden ya da gezegenin içinden farklı bir alandır.

Farklı epistemoloji. Kritik Bölge bilimleri, evren bilimlerinden farklı bir epistemoloji gerektirir. Bunlar yerel, insan eylemleriyle iç içe ve hemen rekabet eden çıkarlar ve bilgi iddialarıyla dolu tartışmalara dalmış olgularla ilgilenir; astrofiziğin uzak, ilgisiz nesnelerinden farklıdır.

Siyasal işlev. Kritik Bölge bilimleri doğası gereği siyasaldır; çünkü barınma alanlarımızı oluşturan aktörleri ve süreçleri tanımlar ve hayatta kalmak için onlarla müzakere etmemizi sağlar. Dünya’nın “ateşli faaliyeti” hakkında gerekli “soğukkanlı bilgiyi” sunar ve siyasal duyguları Yeryüzü’ne yönlendirmek için elzemdir.

10. Çatışma Üretim ve Üretim Dışı Sistemler Arasında

Bu iki sistem çatışmaya giriyorsa, başka bir otorite ortaya çıkmıştır; tüm eski soruları yeniden gündeme getirmek gerekir; artık sadece özgürleşme projesinden değil, yeniden keşfedilen bağımlılık değerinden hareketle.

İki karşıt mantık. Mevcut kriz sadece üretim sistemi içindeki (örneğin sermaye ve emek) bir çatışma değil; üretim sistemi ile üretim dışı bir sistem arasındaki derin bir çelişkidir. İlki özgürlük, insan merkezlilik ve mekanistik görüşlere dayanırken; ikincisi bağımlılık, dağıtılmış aktörlük ve oluşum süreçlerine dayanır.

Bağımlılık otoritesi. Yeni İklim Rejimi, yeni bir otoriteyi ortaya koyar: Dünya sistemi kendisi, sınırlar ve bağımlılıklar dayatarak “doğal” kısıtlamaların üstesinden gelmeye dayalı modernist özgürleşme projesini zorlar. Elitlerin kaçışı, bu yeni otoritenin pervasızca kabulüdür.

İnsanın yeniden tanımı. Bu çatışma “insan”ın yeniden tanımlanmasını zorunlu kılar. Artık sadece “doğada” olan ya da doğayı aşan bir varlık değil; sayısız diğer yeryüzü varlığıyla (insan olmayanlar dahil) karşılıklı bağımlılık ve oluşum içinde olan “yeryüzü”lüdür.

11. Siyasal Zemin Bulmak İçin Barınma Alanlarımızı Yeniden Tanımlamalıyız

Siyasal olarak nasıl hareket edebiliriz ki, dünyayı oluşturan şeyleri santimetre santimetre, varlık varlık, kişi kişi envanterine almadan, ölçmeden?

Siyaset tanımlamaya ihtiyaç duyar. Siyaset, soyut geleneksel dil yüzünden özünü yitirdi; çünkü bu dil insanların yaşamlarının somut gerçekliği ve görünmez bağımlılıklarıyla bağ kuramıyor. Barınma alanlarımızın alternatif tanımlarını üretmeliyiz.

Bağımlılıkların envanteri. Bir barınma alanını tanımlamak, bir yeryüzü varlığının (insan ya da insan olmayan) hayatta kalmak için neye ihtiyaç duyduğunu ve neyi savunmaya hazır olduğunu listelemek demektir. Bu, ajanlar, süreçler ve dolanıklıklar hakkında kapsamlı bir araştırma gerektirir; üretim sisteminin basit “insanlar ve kaynaklar” modelinin çok ötesinde.

Yeni siyasal coğrafya. Bu yeniden tanımlama, geleneksel idari ya da ulusal sınırlarla örtüşmeyen toprakları ortaya çıkarır. Paylaşılan bağımlılıklara dayalı jeo-sosyal çatışmaları ve potansiyel ittifakları görünür kılar; küreselleşme-eksinin ortadan kaldırmaya çalıştığı “protesto dayanaklarını” sağlar.

12. Avrupa Yeni Rejime İniş İçin Model Sunabilir

İniş yapmak mutlaka bir yere inmektir.

Olası bir yurt. Eski Kıta Avrupa, Yeni İklim Rejimi’ne iniş için benzersiz bir model sunabilir. Küre ve modernleşme fikrini icat etmiş, milliyetçilik ve imparatorluğun dehşetlerini yaşamış olan Avrupa, küreselleşme-eksi ve katı ulusal sınırlara çekilmenin tehlikelerini anlıyor.