قارچ در پایان جهان

۱. ماتسوتاکه: راهنمایی برای زیستن در خرابه‌های سرمایه‌داری

اگر خود را به جذابیت‌های قارچی آن‌ها بسپاریم، ماتسوتاکه می‌تواند ما را به کنجکاوی‌ای پرتاب کند که به نظر من نخستین شرط بقا در شرایط ناپایدار و پرمخاطره است.

پذیرش ناپایداری. کتاب با پذیرش جهانی در حال فروپاشی آغاز می‌شود؛ آشوب اقلیمی، بی‌ثباتی اقتصادی و از دست رفتن روایت‌های راهنما. این «ناپایداری» زندگی بدون وعده‌ی ثبات است، وضعیتی جهانی که اکنون همه را دربرگرفته است. قارچ‌های ماتسوتاکه که به طور غیرمنتظره در مناظر مختل‌شده ظاهر می‌شوند، لنزی منحصر به فرد برای کاوش این عدم قطعیت و امکان‌های بقا در میان ویرانی ارائه می‌دهند.

فراتر از روایت‌های پیشرفت. داستان‌های سنتی پیشرفت و مدرنیزاسیون ما را از واقعیت پیچیده و آشفته‌ی سیاره‌مان غافل کرده‌اند. ماتسوتاکه که در جنگل‌های مختل‌شده توسط انسان رشد می‌کند، ایده‌ی طبیعت به عنوان پس‌زمینه‌ای منفعل برای تسلط انسان را به چالش می‌کشد. این قارچ ما را وادار می‌کند به دنبال «طبیعت سوم» باشیم—آنچه که علیرغم سرمایه‌داری زنده می‌ماند—و آینده‌های یگانه و خطی را زیر سؤال ببریم.

کنجکاوی به مثابه بقا. توانایی این قارچ در رشد در «مناظر ویران‌شده» مانند پس از هیروشیما یا جنگل‌های قطع‌شده، کنجکاوی رادیکالی را می‌طلبد. این کنجکاوی برای بقا به صورت جمعی حیاتی است و ما را به توجه به «تکه‌تکه بودن» زندگی وامی‌دارد—موزاییکی از راه‌های درهم‌تنیده‌ی زیستن، انسانی و غیرانسانی، که در ریتم‌هایی غیرقابل پیش‌بینی به هم می‌پیوندند.

۲. «هنرهای توجه» جهان‌های تکه‌تکه و آلوده را آشکار می‌کنند

ناپایداری وضعیتی است که در آن موجودات در برابر دیگری آسیب‌پذیرند.

بازجهت‌دهی توجه. «غرور انسان مدرن» اغلب مانع دیدن واقعیت‌های پیچیده و لایه‌لایه‌ی جهان ما می‌شود و زندگی غیرانسانی را به منابعی صرف تقلیل می‌دهد. برای درک آنچه واقعاً در مناظر آسیب‌دیده «باقی می‌ماند»، باید «هنرهای توجه» را پرورش دهیم و تمرکز خود را از روایت‌های بزرگ پیشرفت یا ویرانی به لبه‌های آشفته و مواجهات غیرمنتظره‌ای معطوف کنیم که وجود را شکل می‌دهند.

آلودگی به مثابه همکاری. بقا صرفاً فتح فردی نیست بلکه «همکاری‌های زیست‌پذیر» است که ذاتاً شامل آلودگی—تبدیل از طریق مواجهه—می‌شود. این دیدگاه مدل‌های فردگرای اقتصادی نئوکلاسیک و ژنتیک جمعیت را به چالش می‌کشد که چگونگی بازسازی موجودات از طریق تعاملاتشان را نادیده می‌گیرند. تنوع خود از این تاریخ‌های آشفته و گاه خشونت‌آمیز مواجهه پدید می‌آید.

مجمع‌های چندآوایی. به جای دسته‌بندی‌های ثابت، کتاب «مجمع‌های چندآوایی» را پیشنهاد می‌کند—گردهمایی‌های باز و متنوع از شیوه‌های زیست و عناصر غیرزنده. این مجمع‌ها مانند ملودی‌های درهم‌تنیده، ریتم‌های زمانی متعدد و تعاملات متغیر را آشکار می‌کنند و تاریخ را به شیوه‌هایی غیرقابل پیش‌بینی می‌سازند. توجه به این گردهمایی‌های پویا و غیرقابل مقیاس‌پذیر برای فهم چگونگی استمرار زندگی در جهانی بدون هدف نهایی ضروری است.

۳. انباشت نجات: موتور پنهان سرمایه‌داری

انباشت نجات فرایندی است که از طریق آن شرکت‌های اصلی سرمایه را انباشته می‌کنند بدون آنکه شرایط تولید کالاها را کنترل کنند.

واقعیت تکه‌تکه سرمایه‌داری. در حالی که مارکس بر عقلانی‌سازی کارخانه‌ها تمرکز داشت، بخش عمده‌ای از اقتصاد جهانی امروز از طریق «زنجیره‌های تأمین» عمل می‌کند که صحنه‌های اقتصادی بسیار متفاوت را به هم پیوند می‌دهند. این سیستم که «انباشت نجات» نامیده می‌شود، به شرکت‌های اصلی اجازه می‌دهد ثروت را با تصاحب ارزش تولیدشده در شرایط متنوع و اغلب غیرسرمایه‌داری متمرکز کنند، بدون آنکه مستقیماً نیروی کار یا مواد خام را کنترل کنند.

ترجمه در میان تکه‌ها. زنجیره‌های تأمین به مثابه «ماشین‌های ترجمه» عمل می‌کنند که ارزش فعالیت‌های «پرسرمایه‌داری»—فعالیت‌هایی که همزمان در داخل و خارج سرمایه‌داری‌اند—را به موجودی قابل فهم سرمایه‌داری تبدیل می‌کنند. این فرایند در مواردی چون:

• تجارت عاج در قرن نوزدهم (در رمان دل تاریکی کنراد)
• تأمین روغن نهنگ (در موبی دیک ملویل)
• وابستگی والمارت به تولید ارزان و اغلب بدون نظارت
  مشاهده می‌شود.

اثر «کشتی‌های سیاه معکوس». ظهور زنجیره‌های تأمین جهانی، به ویژه در آمریکا، به طور قابل توجهی تحت تأثیر موفقیت اقتصادی ژاپن در اواخر قرن بیستم بود. شرکت‌های تجاری ژاپنی مدل‌های برون‌سپاری و سیستم‌های «پوت اوت» را پیشگام کردند که به آن‌ها امکان داد سرمایه را با ترجمه تولیدات متنوع جهانی به موجودی انباشته کنند. این پدیده «کشتی‌های سیاه معکوس» باعث شد شرکت‌های آمریکایی انتظارات سنتی استخدام را کنار بگذارند و نیروی کار را به وضعیت‌های ناپایدار و برون‌سپاری‌شده در سراسر جهان سوق دهند.

۴. آزادی ناپایدار: میراث جنگ در جنگل

آزادی مذاکره با ارواح در مناظری تسخیرشده است؛ آزادی جن‌زدگی را از بین نمی‌برد بلکه برای بقا و مذاکره با آن با ظرافت عمل می‌کند.

معانی متنوع آزادی. در جنگل‌های ماتسوتاکه اورگن، «آزادی» مفهومی مرکزی اما پیچیده برای چیدن‌کنندگان است. این آزادی انتخاب عقلانی اقتصاددانان یا لیبرالیسم سیاسی نیست، بلکه جوششی نامنظم، اجرایی و جمعی است. این آزادی عمیقاً با «ارواح» آسیب‌های گذشته، به ویژه جنگ آمریکا و هندوچین و پیامدهای آن، درهم تنیده است.

مناظر تسخیرشده. جنگل توسط مواردی چون:

• مرگ‌های نابهنگام چیدن‌کنندگان
• جوامع بومی آمریکایی بی‌خانمان‌شده
• کنده‌های درختان کهنسال قطع‌شده
• خاطرات جنگ و آوارگی
  تسخیر شده است. این تسخیر تعهد چیدن‌کنندگان به جنگل را شکل می‌دهد، فضایی برای فرار از محدودیت‌های شهری، رد «کار» به نفع «جستجو» و عبور از مرزهای مالکیت به مثابه «مشاع فراری» فراهم می‌آورد.

تأثیر ماندگار جنگ. برای بسیاری از پناهندگان جنوب شرق آسیا (میِن، هِمونگ، لائو، کامبوجی)، چیدن قارچ ادامه مستقیم بقا در جنگ است. کهنه‌سربازان سفیدپوست نیز با خود آسیب و کینه می‌آورند. این تعهد مشترک اما متنوع به آزادی—چه به عنوان درمان، یادآوری مناظر جنگی یا جسارت کارآفرینانه—برداشت ماتسوتاکه را به حرکت درمی‌آورد و اقتصادی خودسازمان‌یافته و منحصربه‌فرد بدون جذب یا انضباط شرکتی خلق می‌کند.

۵. جنگل‌ها به مثابه «طراحی غیرعمدی»: تاریخ‌های چندگونه‌ای

انسان‌ها در کنار دیگران مناظر طراحی نشده را می‌سازند.

فراتر از قهرمانان انسانی. برای درک «زندگی جنگل» باید از روایت‌های انسان‌محور فراتر رفت و مناظر را به عنوان بازیگران فعال شناخت. این به معنای پذیرش نقش تاریخی موجودات غیرانسانی مانند کاج‌ها و قارچ‌ها در شکل‌دهی محیط‌هاست. «طراحی غیرعمدی» الگوهای پدیدآمده در اکوسیستم‌ها را توصیف می‌کند که ناشی از فعالیت‌های همپوشان و اغلب هماهنگ‌نشده‌ی عوامل متعدد است.

کاج‌ها به مثابه بازیگران تاریخی. کاج‌ها که اغلب صرفاً به عنوان منابع دیده می‌شوند، بازیگران تاریخی پویایی هستند. آن‌ها مناظر مختل‌شده—خاکستر آتشفشانی، رسوبات یخچالی، مزارع رهاشده—را مستعمره می‌کنند و به دلیل شراکت عمیق تکاملی با قارچ‌های میکوریزال در محیط‌های سخت رشد می‌کنند. این همزیستی به کاج‌ها امکان می‌دهد در جایی که دیگر گیاهان نمی‌توانند، رشد کنند و پیشگامان جانشینی اکولوژیکی باشند.

اختلال به مثابه آغاز. «اختلال»، چه ناشی از رویدادهای طبیعی (آتش‌سوزی، سیل) و چه اقدامات انسانی (قطع درخت، کشاورزی)، همیشه مخرب نیست؛ می‌تواند اکولوژی‌ها را نو کند و زمینه را برای مواجهات تحول‌آفرین جدید باز کند. ماتسوتاکه، برای نمونه، اغلب در جنگل‌های کاج مختل‌شده توسط انسان شکوفا می‌شود و نشان می‌دهد چگونه نوع خاصی از «آشفتگی» می‌تواند به طور غیرعمدی تنوع زیستی و اشکال جدید بقا را پرورش دهد.

۶. ویرانی و احیا: اختلال به مثابه نیروی خلاق

فرایندهای تاریخی متقاطع خرابه‌های جنگل در اورگن و ژاپن را پدید آوردند، اما ادعا اینکه نیروها و واکنش‌های سازنده جنگل در همه جا یکسان است، مضحک خواهد بود.

هماهنگی جهانی ویرانی. جنگل‌ها در سراسر جهان تحت تأثیر نیروهای اقتصادی فراملی شکل گرفته‌اند که منجر به «جنگل‌های صنعتی ویران‌شده» شده است. چوب ارزان جنوب شرق آسیا، به عنوان مثال، قیمت‌های جهانی را کاهش داد و بهره‌برداری داخلی در اورگن و ژاپن را غیر اقتصادی کرد. این امر به رها شدن مزارع صنعتی چوب انجامید و شکل‌های جدیدی از «ویرانی» ایجاد کرد که به طور پارادوکسال به شکوفایی ماتسوتاکه در برخی مناطق انجامید.

شانس در اشتباهات. رشته‌کوه‌های شرقی کاسکید در اورگن، که زمانی مرکز قطع درخت بود، به «مرکز صفر» ماتسوتاکه تبدیل شد به دلیل مجموعه‌ای از «اشتباهات». جلوگیری از آتش‌سوزی که برای حفاظت از کاج‌های پاندروزا طراحی شده بود، به طور ناخواسته اجازه داد بوته‌های متراکم کاج لوج‌پول رشد کنند—زیستگاه ایده‌آل برای ماتسوتاکه. این پیامد ناخواسته نشان می‌دهد چگونه احیای اکولوژیکی می‌تواند از تصادفات خطاهای انسانی و تغییر اولویت‌های مدیریتی پدید آید.

احیا در جنگل‌های دهقانی. در ژاپن و یون‌نان، جنگل‌های دهقانی که قرن‌ها تحت تأثیر دخالت انسانی (کپینگ، جمع‌آوری کود) شکل گرفته‌اند، نوع متفاوتی از احیا را نشان می‌دهند. این جنگل‌های «همیشه جوان»، که اغلب با بلوط و کاج غالب‌اند، بر تعامل انسانی تکیه دارند. حتی پس از جنگل‌زدایی گسترده (مانند دوره میجی ژاپن و جهش بزرگ چین)، این مناظر توانایی شگفت‌انگیزی در بازسازی دارند و ماتسوتاکه اغلب به عنوان محصول ارزشمند این همکاری انسان-جنگل بازمی‌گردد.

۷. علم به مثابه ترجمه‌ی تکه‌تکه: فراتر از حقایق جهانی

علم جهان‌وطنی در تکه‌های نوظهور پژوهش شکل می‌گیرد که در مواجهات متنوع به هم می‌پیوندند یا یکدیگر را رد می‌کنند.

علم به مثابه ماشین ترجمه. علم، مانند سرمایه‌داری، «ماشین ترجمه» است که بینش‌هایی از شیوه‌های متنوع زیست می‌گیرد، اما اغلب به صورت آشفته و ناسازگار. «علوم ملی ماتسوتاکه» پدید آمده‌اند، با پژوهش‌های ژاپنی که بر اختلال انسانی برای رشد ماتسوتاکه (بازسازی ساتویاما) تأکید دارند و پژوهش‌های آمریکایی که بر تأثیر چیدن‌کنندگان و برداشت پایدار در چارچوب مدیریت چوب تمرکز می‌کنند.

شکاف‌ها و ناسازگاری‌ها. این «تکه‌های دانش» ملی با وجود ارتباطات بین‌المللی پابرجا می‌مانند، به دلیل تفاوت در پرسش‌های پژوهشی، انتخاب مکان و مقیاس تحلیل. مطالعات ژاپنی که اغلب «توصیفی» و خاص مکان‌اند، توسط پژوهشگران آمریکایی که به دنبال مدل‌های مقیاس‌پذیر و سازگار با مدیریت چوب هستند، رد می‌شوند. این اختلاف در مناطقی مانند یون‌نان که مدل‌های حفاظت آمریکایی با شیوه‌های دهقانی محلی و منافع تجاری تحت تأثیر ژاپن در تضاد است، آشکار است.

اسپورهای پرنده و گونه‌های سیال. فراتر از دسته‌بندی‌های علمی ثابت، مفهوم «اسپورهای پرنده» استعاره‌ای برای ارتباط باز و ماهیت سیال «گونه‌ها» ارائه می‌دهد. توالی‌یابی DNA، هرچند دقیق، نشان می‌دهد که مرزهای گونه‌ها اغلب قراردادی‌اند و «گونه‌های» قارچی توسط رویدادهای پراکندگی دوربرد نادر و تبادل ژنتیکی مداوم در بدن‌های موزاییکی شکل می‌گیرند. این علم فرضی عدم قطعیت را می‌پذیرد و نشان می‌دهد که دانش، مانند زندگی، از ادغام‌های تاریخی و مواجهات غیرمنتظره پدید می‌آید.

۸. مشاع‌های نهفته: یافتن همراهان در میانه‌ی امور

مشاع‌های نهفته آن درهم‌تنیدگی‌های همزیستی و غیرخصمانه‌اند که در بازی این سردرگمی یافت می‌شوند.

فراتر از مبارزه‌ی نهادی. در جهانی بدون روایت‌های روشن پیشرفت، مبارزه سیاسی از برنامه‌های بزرگ و متحد به شناسایی «مشاع‌های نهفته» تغییر می‌کند—درهم‌تنیدگی‌های ناپیدا و اغلب نادیده گرفته شده که امکان‌های گردهمایی مشترک را فراهم می‌آورند. این امر نیازمند «شنیدن سیاسی» و «هنرهای توجه» برای شناسایی همراهان بالقوه، انسانی و غیرانسانی، در میان بیگانگی نهادی است.

ویژگی‌های مشاع‌های نهفته:

• محصور به انسان نیستند: شامل آفات، بیماری‌ها و اکولوژی‌های متنوع‌اند و نقص را می‌پذیرند.
• برای همه خوب نیستند: می‌پذیرند که همکاری‌ها به نفع برخی است و دیگران را کنار می‌گذارند.
• خوب نهادی نمی‌شوند: در شکاف‌های قانون رشد می‌کنند و توسط تخلف، آلودگی و شکار غیرمجاز تحریک می‌شوند.
• ما را نجات نمی‌دهند: در «اینجا و اکنون» و در میان مشکلات وجود دارند، بدون وعده‌ی آرمان‌شهر.

درهم‌تنیدگی‌های فراری. در یون‌نان، با وجود تلاش‌ها برای خصوصی‌سازی جنگل‌ها از طریق قراردادهای خانوار، ماتسوتاکه در «مشاع فراری» شکوفا می‌شود، جایی که محصورسازی فصلی اجازه‌ی تردد سالانه دهقانان (برای هیزم، چرای دام، جمع‌آوری) را می‌دهد که به طور غیرمستقیم شرایط باز و مختل‌شده‌ای را که ماتسوتاکه نیاز دارد حفظ می‌کند. این امر نشان می‌دهد چگونه دارایی‌های خصوصی اغلب از فضاهای مشترک نادیده گرفته شده رشد می‌کنند و چگونه «هیجان مالکیت خصوصی میوه‌ی مشاع زیرزمینی است.» زیستن در میانه‌ی امور یعنی پیوسته کاوش در این لبه‌های پررشد و استشمام بوی همزیستی‌های گریزان.