Hobbit, czyli tam i z powrotem

Wysoko w Górach Mglistych burza z piorunami wpędza kompanię do jaskini, która okazuje się goblinią pułapką. W nocy podłoga jaskini pęka i przez szczelinę wlewają się gobliny, chwytając krasnoludów i hobbita. Głęboko pod ziemią Wielki Goblin przesłuchuje Thorina. Gdy jego żołnierze rozpoznają miecz Orcrist — legendarnego pogromcę goblinów — Wielki Goblin rzuca się w furii. Gandalf gasi wszystkie pochodnie, jego własne ostrze Glamdring błyska i gobliński władca pada martwy. Kompania ucieka przez czarne tunele ze setkami goblinów w pogoni. Podczas desperackiej ucieczki goblin chwyta krasnoluda niosącego Bilba na plecach. Hobbit spada w ciemność, uderza głową o kamień i leży nieprzytomny, podczas gdy jego towarzysze znikają bez niego.

Samotny w absolutnej ciemności, Bilbo macając ściany tunelu, zaciska palce na małym, zimnym pierścieniu, który chowa do kieszeni bez namysłu. Na brzegu podziemnego jeziora Gollum — nędzne, oślizgłe stworzenie o bladych, świecących jak lampy oczach — podpływa ku niemu. Zawierają desperacki układ: grę w zagadki. Jeśli Bilbo wygra, Gollum pokaże mu wyjście; jeśli nie, Gollum go zje. Wymieniają się zagadkami, aż Bilbo, grzebiąc w kieszeni, przypadkiem pyta, co w niej nosi. Gollum nie potrafi odgadnąć. Gdy odkrywa, że jego pierścień czyniący niewidzialnym zaginął, uświadamia sobie, co Bilbo znalazł, i rusza w morderczy pościg. Pierścień wsuwa się na palec Bilba — hobbit znika. Niewidzialny, przeskakuje nad głową Golluma, przeciska się przez goblinią tylną furtkę, gubiąc wszystkie guziki, i wydostaje się na światło dzienne.

Bilbo dołącza do krasnoludów po drugiej stronie gór, pojawiając się wśród nich po zdjęciu pierścienia — wejście, które przynosi mu nowy szacunek, choć prawdziwą naturę pierścienia zachowuje w tajemnicy. Tej nocy Wargowie — złe wilki sprzymierzone z goblinami — otaczają kompanię na leśnej polanie. Wspinają się na drzewa. Gandalf ciska płonącymi szyszkami w wilki, ale przybywają gobliny i podpalają drzewa. W ostatniej chwili wielkie Orły Gór Mglistych spadają z nieba i wynoszą kompanię w bezpieczne miejsce. Gandalf prowadzi ich następnie do Beorna, groźnego zmiennoskórego, który przybiera postać wielkiego czarnego niedźwiedzia. Beorn weryfikuje ich opowieść, łapiąc goblina i warga, staje się ich sojusznikiem i wyposaża ich w kucyki, żywność oraz surowe ostrzeżenia dotyczące lasu, który ich czeka.

Na skraju Mrocznej Puszczy Gandalf żegna się — ma pilne sprawy na południu. Krasnoludy i Bilbo wkraczają sami w las tak ciemny, że wydaje się wieczną nocą, pod surowym zakazem schodzenia ze ścieżki. Bombur, najgrubszy krasnolud, wpada do zaczarowanego czarnego strumienia podczas przeprawy i zapada w magiczny sen, stając się martwym ciężarem, który muszą nieść przez wiele dni. Żywność się kończy. Zdesperowani i głodni, trzykrotnie dostrzegają elfie światła wśród drzew. Za każdym razem, gdy biegną ku poświacie, światła gasną, a kompania rozprasza się w zupełnej ciemności. Za trzecim razem Thorin wchodzi w krąg elfów i zostaje schwytany przez Leśne Elfy, porwany, podczas gdy reszta potyka się na oślep wśród drzew — zagubieni, rozdzieleni i samotni.

Bilbo budzi się oplątany pajęczyną, a ogromny pająk zbliża się, by go zatruć. Wyciąga swoje małe elfickie ostrze i wbija je w oczy stworzenia, zabijając je bez czarodzieja, krasnoludów czy kogokolwiek u boku. Ten czyn go przemienia. Czuje się dzielniejszy i odważniejszy, a swojemu ostrzu nadaje imię Żądło. Używając pierścienia, by stać się niewidzialnym, tropiąc pozostałych dwunastu krasnoludów, odnajduje ich w kolonii pająków, gdzie wiszą owinięci w pajęczyny na wysokich gałęziach. Obrzuca pająki kamieniami, drażni je szydercze śpiewanymi piosenkami, by je odciągnąć, a potem uwalnia krasnoludów jednego po drugim. Po raz pierwszy ujawnia towarzyszom moc pierścienia. Odpierają pozostałe pająki, ale Thorina nie ma wśród nich — zabrały go Leśne Elfy, jak sobie uświadamiają, do nieznanego więzienia.

Leśne Elfy otaczają wygłodniałych krasnoludów i prowadzą ich do podziemnych sal Króla Elfów. Bilbo, w pierścieniu na palcu, wślizguje się do środka niepostrzeżenie. Przez tygodnie żyje jako niewidzialny włamywacz w pałacu, kradnąc jedzenie, przenosząc wiadomości między uwięzionymi krasnoludami — w tym Thorinem, trzymanym w głębokiej, oddzielnej celi — i szukając drogi ucieczki. Odkrywa piwnicę z beczkami: puste beczki są zrzucane przez klapy w podłodze do podziemnego strumienia płynącego do Miasta na Jeziorze. Gdy piwniczy i główny strażnik upijają się do nieprzytomności mocnym winem, Bilbo chwyta klucze, otwiera wszystkie trzynaście cel i pakuje każdego krasnoluda do beczki. Beczki spadają przez klapy w lodowaty nurt. Bilbo, bez własnej beczki, czepia się jednej z nich i o mało nie tonie, zanim cała flotilla wypływa na Długie Jezioro.

Miasto na Jeziorze przyjmuje ich jak bohaterów spełniających starożytne proroctwo — pieśni o powracającym Królu pod Górą niosą się nad wodą. Po dwóch tygodniach odpoczynku kompania płynie na północ i rozbija obóz na Pustkowiu Smoka, spustoszonym pustkowiu wokół legowiska Smauga. Przez tygodnie przeszukują zachodnie zbocza w poszukiwaniu tajemnych drzwi, bezskutecznie waląc w gładką skałę. Nadzieja umiera. Ostatniego dnia jesieni Bilbo siedzi samotnie na półce skalnej, gdy drozd rozbija ślimaka o szary kamień za jego plecami. Czerwony promień zachodzącego słońca przebija się przez chmury i pada dokładnie na gładką powierzchnię skały. Odłamek kamienia odpada, odsłaniając dziurkę od klucza. Thorin wkłada klucz z łańcucha na szyi. Zamek się obraca. Pięciostopowe drzwi otwierają się w zupełną ciemność.

Bilbo skrada się tunelem sam — to najodważniejsza rzecz, jaką kiedykolwiek robi. Przy pierwszym zejściu zastaje Smauga śpiącego na górach złota i kradnie wielki dwuuchy puchar. Smok budzi się w grzmiącej furii, wyrywa się przez Główną Bramę i ogniem przeszukuje zbocze góry. Przy drugiej wizycie Smaug nie śpi i czuwa. Wymieniają zagadkowe słowa: Bilbo nazywa siebie Beczkojeźdźcem, Zdobywcą Pierścienia, Szczęściarzem, nigdy nie zdradzając prawdziwego imienia. Pochlebia Smaugowi, aż ten przewraca się, by pokazać swój spód wysadzany klejnotami, i Bilbo dostrzega nagie miejsce w zagłębieniu lewej piersi smoka. Ale Smaug też jest przebiegły — z zagadkowych tytułów wywnioskuje udział Miasta na Jeziorze. Bilbo namawia krasnoludów do wycofania się głęboko w tunel. Tej nocy Smaug całkowicie niszczy tajemny próg, po czym skręca na południe ku jezioru.

Smaug spada na Miasto na Jeziorze w burzy ognia. Mieszkańcy zniszczyli most i uzbroili się, ale smok sieje ognisty zniszczenie wśród drewnianych budynków. Burmistrz miasta ucieka w swojej pozłacanej łodzi. Tylko oddział łuczników pod wodzą Barda — ponurego łucznika z królewskiego rodu Dale — trzyma pozycję wśród płonących domów. Gdy Bard nakłada ostatnią strzałę, stary drozd z Góry siada mu na ramieniu i przemawia w starożytnym języku Dale, każąc mu wypatrywać nagiego miejsca na lewej piersi smoka. Smaug nurkuje nisko, brzuch posrebrzony światłem księżyca. Czarna strzała — rodzinna relikwia — wbija się w nieopancerzone zagłębienie. Smaug krzyczy, koziołkuje i pada martwy w jezioro, miażdżąc pod sobą miasto.

Stary kruk przynosi krasnoludom wieść, że Smaug nie żyje, ale armie ludzi i elfów maszerują ku niestrzeżonemu skarbowi. Badając smocze legowisko, Bilbo potajemnie chowa do kieszeni Arcyklejnot — promienisty biały kamień zwany Sercem Góry, jedyny skarb, którego Thorin pożąda ponad wszystko inne. Thorin umacnia Główną Bramę i odrzuca wszelkie roszczenia: prawo Barda jako pogromcy smoka, potrzebę rekompensaty dla mieszkańców Jeziora, pretensje Króla Elfów. Wzywa swego kuzyna Daina z pięciuset wojownikami z Żelaznych Wzgórz. Bilbo obserwuje, jak Thorin twardnieje z zachłanności, i podejmuje desperacką decyzję: nocą wymyka się za mur i oddaje Arcyklejnot Bardowi i Królowi Elfów jako kartę przetargową. Gandalf, który niespodziewanie przybył, aprobuje ten czyn. Gdy Thorin odkrywa zdradę, chwyta Bilba w furii i wyrzuca go.

Krasnoludy Daina przybywają i niemal dochodzi do starcia z elfami i ludźmi — aż Gandalf powstrzymuje obie strony gromkim ostrzeżeniem. Armia goblinów nadciąga z północy z Wargami i chmurami nietoperzy. Dawni wrogowie jednoczą się i Bitwa Pięciu Armii wybucha w dolinie Dale. Gobliny wspinają się na Górę od tyłu; wszystko wydaje się stracone. Wtedy Thorin przebija się przez umocnioną Bramę w złotej zbroi i rusza do szarży, jednocząc wszystkie strony. Bilbo, niewidzialny na Kruczej Skale, dostrzega Orły nadlatujące z zachodu i krzyczy alarm, zanim kamień uderza go w hełm. Budzi się i dowiaduje, że bitwa jest wygrana — Beorn przybył w niedźwiedziej postaci i zmiażdżył gobliniego dowódcę. Ale Thorin leży na łożu śmierci. Podczas pożegnania krasnoludzki król odwołuje swoje gorzkie słowa, chwali odwagę Bilba i wyraża życzenie, by więcej ludzi ceniło jedzenie i radość ponad gromadzone złoto. Fili i Kili, jego młodzi siostrzeńcy, polegli, broniąc go.